|
 Bu
kitabın ilk basımı 1961 yılında yapılmıştı. Demek ki kırk yıl
öncelerden ses veren bir derleme. Gençlere, yeni yetişenlere
yararlı olmayı amaç edinmiş bir yayımcı. Varlık Yayınevi’nin
sahibi Sayın Yaşar Nabi istemişti benden böyle bir kitap
hazırlamamı. Okul olarak kimleri düşündüğünü biliyordu: Gençler,
öğrenciler, öğretmenler.
Kaynak olarak elime verdiği İngilizce yapıt 500 sayfalık, içi
özel çizilmiş resimlerle dolu, büyük boy, çok hoş bir yapıttı.
Kenneth Macgowan ile William Meltnitz’in The Living Stage adlı
yapıtı. Amerikalılar için yazılmıştı. Türk tiyatrosundan hiç söz
etmiyordu. Benden istenen ise Türkler için yazılmış, 300
sayfalık, küçük boy az resimli bir kitaptı. Büyük bir kitaptan,
değişik bir okura, küçük bir kitap çıkaracaktım.
Sayın Yaşar Nabi’nin verdiği The Living Stage’i temel kaynak
olarak önüme koydum. Birkaç İngilizce kitap daha buldum: The
Theatre, Shelden Cheney; A History of the Theatre, Freedley ile
Reeves; The Dramatic Story of the Theatre, Dorothy ile Joseph
Samachson, The New Theatre Handbook, Bernard Sobel; The
Playwright as Thinker, Eric Bentley.
Elimin altındaki Türkçe kitaplar ise şunlardı: Tiyatro Tarihi,
cilt 1, Bedrettin Tuncel; İngilir Tiyatrosu Tarihi, cilt 1,
İrfan Şahinbaş; İngiliz Edebiyatı Tarihi, Halide Edip Adıvar;
Elizabeth Devri Tiyatrosu’nda Soytarılar, Mina Urgan;
Shakespeare, Mina Urgan.
Gerçi yer yer bütün bu kitaplardan yararlandım, parçalar
görüşler, yargılar aldım, yine de elinizdeki kitabın büyük bir
bölümü The Living Stage’in çok serbest bir özeti gibidir.
Türk tiyatrosunu anlatan on yedinci bölümü ise Refik Ahmet
Sevengil’in iki kitabından yaptığım altılarla oluşturdum. Biri
Eski Türlerde Dram Sanatı, Devlet Konservatuvarı Yayınları
arasında 1959’da basılmış, 90 sayfalık çok ilginç bir çalışma.
Öbürü Türk Tiyatrosu Tarihi, 1934’te iki cilt olarak Kanaat
Kütüphanesi’nce yayımlanmış, verdiği bilgilerde, içindeki
resimlerle hem çok yararlı hem de çok tatlı bir yapıt. Baskı
bakımından da öyle.
Elinizdeki kitabın ikinci basımını 1979’te üçüncü basımını
1984’te yine Varlık Yayınevi yapmıştı.
Üçüncü basıma yazdığım önsözde, ilk basımın yapıldığı 1961
tarihi düşünerek şöyle demiştim:
“O günden bu güne, tiyatro kitaplığımız inanılmayacak bir
gelişme gösterdi. Metin And, Sevda Şener, Özdemir Nutku, Cevap
Çapan gibi tiyatroyu doğrudan uğraş edinen araştırmacıların,
incelemecilerin yanı sıra, Cevdet Kudret, Baha Dürder, Niyazi
Akı, Aziz Çalışlar gibi edebiyat adamlarımız da bu alanda çok
değerli, yararlı yapıtlar yazdılar. Bugün tiyatroyla ilgilenen
bir vatandaşımız tiyatro alanındaki bir çok bilgiye kendi
dilinde kolayca ulaşabilir.
Bu kitabı hazırladığım günleri düşünüyorum: Metin And’ın Gönlü
Yüce Türk’ü ile Kırk Gün Kırk Gece’si, Özdemir Nutku’nun Tiyatro
ve Yazar’ı… Arkası çığ gibi inecek tiyatro kitaplığımızın o
günlerde yayımlanmış olan ilk ürünleri bu kadarcıktı.
Yirmi iki yıl sonra yeni bir baskı için Tiyatro Tarihi’ni gözden
geçirmem istenince yabancı kaynaklara başvurmam gerekmedi.
Özdemir Nutku’nun iki ciltlik koskoca Dünya Tiyatrosu Tarihi;
Metin And’ın Türk Tiyatrosu kitapları, Tiyatro Kılavuzu; Aziz
Çalışlar’ın gerçek Tiyatro Sözlüğü aradığım bilgileri kolayca
bulduğum kaynaklar oldu.”
Evet, böyle demiştim 1984 basımının önsözünde. O günden bu güne
on altı yıl daha geçti. Kim bilir bu arada tiyatro üstüne ne
kitaplar yayımlanmıştır. Ben artık çok yaşlandım, evden
çıkamıyor, izleyemiyorum.
Müjdat Gezen kendi gençlik günlerinin, tiyatroyla yeni
tanışanlar için hazırlanmış bu alçakgönüllü kitabını bastırıp
öğrencilerine bedava dağıtmak istediğini söylediği zaman ne
kadar sevindiğimi anlatamam.
Yaşamının büyük bir bölümünü çocuklar, gençler için karşılık
beklemeden harcamış olmanın mutluğunu duydum yeniden. Hiçbir
ülkenin parasının geçmediği Altınyurt Kulübü’nde, Müjdat Gezen
ile Savaş Dinçel’in tiyatronun ilk basamaklarını çıkarken
Moliere oynayışları geliyor gözümün önüne. Yıllar sonra yine bir
güzellikte buluşmak varmış.
Dilerim yetiştirdiğini çocuklar da sizler gibi olsun…..
Mehmet Fuat
Çamlıca, Nisan 2000 |
